{"id":2390,"date":"2023-03-20T21:19:29","date_gmt":"2023-03-20T20:19:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kingaodwazna.pl\/?p=2390"},"modified":"2025-04-27T19:24:20","modified_gmt":"2025-04-27T17:24:20","slug":"relacja-terapeutyczna-w-indywidualnej-terapii-poznawczo-behawioralnej-przeglad-literatury","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/2023\/03\/20\/relacja-terapeutyczna-w-indywidualnej-terapii-poznawczo-behawioralnej-przeglad-literatury\/","title":{"rendered":"Relacja terapeutyczna w indywidualnej terapii poznawczo-behawioralnej – przegl\u0105d literatury"},"content":{"rendered":"
Autor: Kinga Odwa\u017cna<\/b>\n\nAbstract<\/b><\/i><\/span><\/span>\nThe article presents a review of the literature on the psychotheraputic relathionship between the therapist and the patient in therapy. The factors influencing the quality of the relationship being built, as well as ethical considerations so important in its creation, are also presented.<\/i><\/span><\/span>\nKey words:<\/b><\/i><\/span><\/span> psychotherapeutic relationship, therapy, supervision, ehtics.<\/i><\/span><\/span>\n\nWst\u0119p<\/b><\/span><\/span>\nRelacje mi\u0119dzyludzkie to spos\u00f3b kontaktu, wyra\u017cania uczu\u0107 i porozumiewania si\u0119 z innymi osobami. Pacjent i terapeuta to przede wszystkim cz\u0142owiek a jedn\u0105 z jego podstawowych potrzeb jest nawi\u0105zanie relacji z innymi lud\u017ami. Relacje mog\u0105 mie\u0107 r\u00f3\u017cny charakter czy poziom blisko\u015bci, kt\u00f3ry niejednokrotnie jest oceniany subiektywnie przez ludzi \u2013 zar\u00f3wno tych, kt\u00f3rzy w danej relacji pozostaj\u0105 ale r\u00f3wnie\u017c tych, kt\u00f3rzy obserwuj\u0105 czyje\u015b relacje. Czasem kiedy cz\u0142owiek staje w obliczu trudno\u015bci, kt\u00f3re negatywnie wp\u0142ywaj\u0105 na jego spos\u00f3b funkcjonowania, odczuwa potrzeb\u0119 skorzystania z profesjonalnej pomocy psychologicznej, kt\u00f3rej jednym z kluczowych element\u00f3w jest nawi\u0105zanie relacji terapeutycznej. Aby tak\u0105 relacj\u0119 stworzy\u0107 pacjent musi posiada\u0107 ukierunkowan\u0105 potrzeb\u0119 zdrowienia oraz \u015bwiadom\u0105 potrzeb\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy z terapeut\u0105.\n<\/span><\/span>\nRelacja terapeutyczna \u2013 charakterystyka<\/b><\/span><\/span>\nRelacja terapeutyczna, zwana czasem sojuszem czy przymierzem terapeutycznym to zwi\u0105zek klienta\/ pacjenta z terapeut\u0105 umo\u017cliwiaj\u0105cy konceptualizacj\u0119 problemu pacjenta w warunkach, kt\u00f3re pozwol\u0105 mu na testowanie w wyobra\u017ani albo w rzeczywisto\u015bci jego przekona\u0144, interpretacji oraz sposob\u00f3w postrzegania siebie, innych ludzi oraz \u015bwiata (Beck, 2014). Korzystna relacja terapeutyczna ma miejsce w\u00f3wczas gdy pozytywnie wp\u0142ywa na rezultat leczenia jakim jest osi\u0105gni\u0119cie przez pacjenta jego cel\u00f3w terapeutycznych. W terapii poznawczo \u2013 behawioralnej relacja terapeutyczna cz\u0119sto bywa przestrzeni\u0105, w kt\u00f3rej pacjent pokazuje swoje reakcje, kt\u00f3re odwzorowuj\u0105 jego problematyczne funkcjonowanie lecz jednocze\u015bnie uczy si\u0119 nowych, efektywniejszych i bardziej adekwatnych zachowa\u0144. Zgodnie z modelem salutogenetycznym zdrowie psychiczne to dynamiczny proces nieustannego reagowania na wymagania w celu przywracania pewnego poziomu organizacji a ka\u017cdy rezultat optymalizuj\u0105cy funkcjonowanie w psychoterapii jest dowodem na zdrowienie pacjenta <\/span><\/span>(S\u0119k, 2011). <\/span><\/span>Wa\u017cnym aspektem jest odr\u00f3\u017cnienie osoby od jej zachowania poniewa\u017c mechanizm zmiany opiera si\u0119 na do\u015bwiadczaniu interakcji z terapeut\u0105 oraz jej modyfikacji celowymi wzmocnieniami. Chodzi tu nie tylko o akceptacj\u0119 osoby pacjenta ale te\u017c wzmacnianie po\u017c\u0105danych zachowa\u0144 u niego. Warto wspomnie\u0107 r\u00f3wnie\u017c o tym, \u017ce niekt\u00f3re nurty psychoterapii uznaj\u0105 relacj\u0119 terapeutyczn\u0105 za jeden z czynnik\u00f3w lecz\u0105cych w procesie np. kiedy dochodzi do zjawiska przeniesienia b\u0119d\u0105cego metafor\u0105 znacz\u0105cych relacji w \u017cyciu pacjenta (Heaton, 2004).<\/span><\/span>\nRelacja terapeutyczna w terapii poznawczo \u2013 behawioralnej cz\u0119sto jest okre\u015blana mianem empiryzmu opartego na wsp\u00f3\u0142pracy. Terapeuta wsp\u00f3\u0142pracuje z pacjentem w badaniu jego indywidualnego procesu nadawania znacze\u0144 jego w\u0142asnym do\u015bwiadczeniom. Pobudza do samoobserwacji i refleksji na temat wniosk\u00f3w z dotychczasowego sposobu postrzegania przez pacjenta rzeczywisto\u015bci, podkre\u015blaj\u0105c przy tym, \u017ce s\u0105 to jedynie hipotezy a nie prawdy absolutne, poniewa\u017c przedmiotem terapii jest wskazanie zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy przekonaniami pacjenta a trudno\u015bciami z jakimi zg\u0142asza si\u0119 do psychoterapeuty. W procesie terapii \ni tworz\u0105cej si\u0119 w jego trakcie relacji terapeutycznej pacjent jest ekspertem od swojego \u017cycia, swoich problem\u00f3w, my\u015bli, emocji i zachowania, natomiast terapeuta jest ekspertem od mechanizm\u00f3w powstawania tych problem\u00f3w i doboru narz\u0119dzi przy pomocy kt\u00f3rych razem z pacjentem wsp\u00f3lnie zmierzaj\u0105 do ich rozwi\u0105zania i osi\u0105gni\u0119cia po\u017c\u0105danych zmian <\/span><\/span>(Popiel i Prag\u0142owska, 2008).<\/span><\/span>\nW\u015br\u00f3d faktor\u00f3w efektywnej psychoterapii wymienia si\u0119 cz\u0119sto w\u0142a\u015bciwo\u015bci procesu terapeutycznego k\u0142ad\u0105c przy tym szczeg\u00f3lny nacisk na charakter relacji terapeutycznej, zw\u0142aszcza na do\u015bwiadczenia i wzajemne odnoszenie si\u0119 do siebie terapeuty i pacjenta \nw czasie sesji oraz podejmowane dzia\u0142ania b\u0119d\u0105ce istotnym no\u015bnikiem optymalnej zmiany i korektywnych do\u015bwiadcze\u0144. Relacja terapeutyczna b\u0119d\u0105ca niespecyficznym czynnikiem lecz\u0105cym r\u00f3\u017cne zaburzenia to wymagaj\u0105ca zaanga\u017cowania i oparta na zaufaniu wsp\u00f3\u0142praca zmierzaj\u0105ca do poprawy jako\u015bci \u017cycia pacjenta (Czaba\u0142a, 2013).<\/span><\/span>\nW literaturze wskazuje si\u0119 na trzy zintegrowane elementy sk\u0142adowe przymiera terapeutycznego: uzgodnienie cel\u00f3w i wyznaczenie zada\u0144 do ich osi\u0105gni\u0119cia precyzowane na pierwszych sesjach b\u0119d\u0105cych jednocze\u015bnie sesjami diagnostycznymi oraz nawi\u0105zanie wi\u0119zi opartej na zaufaniu, budowanej przez ca\u0142y okres trwania terapii i warunkuj\u0105cej realizacj\u0119 cel\u00f3w i zada\u0144. Od jako\u015bci tych trzech element\u00f3w uzale\u017cnia si\u0119 powodzenie procesu psychoterapii. Tak rozumiana relacja terapeutyczna daje pacjentowi mo\u017cliwo\u015b\u0107 zbudowania zaufania wobec proponowanego planu leczenia, zaakceptowania go i stosowania si\u0119 do ustalonych w drodze kontraktu terapeutycznego warunk\u00f3w pracy terapeutycznej na poszczeg\u00f3lnych etapach terapii. Pacjent aprobuj\u0105c ustalane z terapeut\u0105 interwencje i aktywnie w nich uczestnicz\u0105c, opieraj\u0105c si\u0119 na wzajemnej zgodzie co do podejmowanych dzia\u0142a\u0144 i utrzymuj\u0105c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z terapeut\u0105 wp\u0142ywa na si\u0142\u0119 wi\u0119zi terapeutycznej (Prusi\u0144ski, 2021). Relacja terapeutyczna cz\u0119sto pozwala na zbudowanie ram dla r\u00f3\u017cnych metod i strategii pracy terapeuty. Buduje r\u00f3wnie\u017c porozumienie ze stabiln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 osobowo\u015bci pacjenta pomagaj\u0105c mu wytrwa\u0107 w procesie terapeutycznym, kt\u00f3ry cz\u0119sto wymaga od niego mierzenia si\u0119 z trudno\u015bciami i odczuwanym w zwi\u0105zku z tym dyskomfortem. Oceny relacji terapeutycznej powinien dokonywa\u0107 zar\u00f3wno terapeuta jak i pacjent. Kiedy oceny te s\u0105 zbie\u017cne i pozytywne, w\u00f3wczas mo\u017cemy okre\u015bli\u0107, \u017ce dana relacja terapeutyczna jest dobra (Corey, 2005).<\/span><\/span>\nDobrze zawi\u0105zana relacja terapeutyczna obni\u017ca intensywno\u015b\u0107 objaw\u00f3w powoduj\u0105cych cierpienie lub znacznie ogranicza ich wyst\u0119powanie zar\u00f3wno w trakcie leczenia jak i po jego zako\u0144czeniu. Mo\u017ce ona r\u00f3wnie\u017c wzmacnia\u0107 umiej\u0119tno\u015b\u0107 wchodzenia pacjenta w g\u0142\u0119bokie i pe\u0142ne zaufania relacje z innymi lud\u017ami a tak\u017ce wzmacnia\u0107 jego postaw\u0119 wobec samego siebie przejawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 w samoakceptacji, niezale\u017cno\u015bci i decyzyjno\u015bci, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do funkcjonalnej regulacji zachowania i emocji (Powell, Cooper, Hoffman i Marvin, 2015).<\/span><\/span>\n                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            \nTerapeuta w relacji terapeutycznej\/ czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na relacj\u0119 terapeutyczn\u0105<\/b><\/span><\/span>\nRelacyjny wymiar psychoterapii stanowi\u0105 emocje i postawy terapeuty i pacjenta na kt\u00f3re maj\u0105 wp\u0142yw r\u00f3\u017cne aspekty. Po stronie terapeuty wa\u017cne s\u0105 dwie grupy czynnik\u00f3w: w\u0142a\u015bciwo\u015bci terapeuty ze wzgl\u0119du na nurt w jakim pracuje (podej\u015bcie teoretyczne, do\u015bwiadczenie zawodowe, rozw\u00f3j osobisty, praca pod sta\u0142\u0105 superwizj\u0105, osobowo\u015b\u0107) oraz niespecyficzne czynniki do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105 okoliczno\u015bci jego pracy niezale\u017cne od nurtu teoretycznego, w kt\u00f3rym pracuje (spos\u00f3b prezentacji i autoprezentacji, gospodarowanie czasem, zmienne demograficzne, organizacja przestrzeni, wydarzenia w \u017cyciu osobistym) (Sikorski, 2009).<\/span><\/span>\nPsychoterapeuta jako moderator zmian reprezentuje wybrane podej\u015bcie teoretyczne, posiada okre\u015blon\u0105 wiedz\u0119 o mechanizmach powstawania zaburze\u0144 oraz technikach pracy terapeutycznej, kt\u00f3ra pozwala mu zaplanowa\u0107, przeprowadzi\u0107 i nadzorowa\u0107 proces leczenia. Nieustanny rozw\u00f3j osobisty niejednokrotnie pozwala terapeucie szerzej spojrze\u0107 na dany proces terapeutyczny, cz\u0119sto wykraczaj\u0105cy poza w\u0142asn\u0105 perspektyw\u0119 teoretyczn\u0105. Jednak sama wiedza teoretyczna czy praktyczna nie wystarczy do nawi\u0105zania dobrej relacji terapeutycznej (Kleszcz-Szczyrba, 2010). Wa\u017cne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c takie cechy osobowo\u015bci jak ciep\u0142o, otwarto\u015b\u0107, serdeczno\u015b\u0107, wiarygodno\u015b\u0107. Zdarza si\u0119, \u017ce ju\u017c na pocz\u0105tkowym etapie terapii, kiedy przedstawiane s\u0105 za\u0142o\u017cenia danego nurtu w kt\u00f3rym pracuje terapeuta, pacjent jest w stanie oszacowa\u0107 czy dalsza wsp\u00f3\u0142praca jest mo\u017cliwa. Terapeuta r\u00f3wnie\u017c b\u0119d\u0105c \u015bwiadom swoich mo\u017cliwo\u015bci i ogranicze\u0144 mo\u017ce wskaza\u0107 na niemo\u017cliwo\u015b\u0107 adekwatnej pomocy danemu pacjentowi (Grzesiuk i Sty\u0142a, 2009). Wrodzony i nabyty potencja\u0142 terapeuty zdecydowanie wp\u0142ywa na jako\u015b\u0107 tworzonej relacji terapeutycznej.<\/span><\/span>\nPraktyka terapeutyczna wskazuje, \u017ce na relacj\u0119 terapeutyczn\u0105 mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 tak\u017ce czynniki niespecyficzne. Zar\u00f3wno pacjent jak i terapeuta maj\u0105 okre\u015blon\u0105 p\u0142e\u0107, wiek, ras\u0119, narodowo\u015b\u0107, kultur\u0119, wyznanie, pogl\u0105dy \u2013 ich znaczenie mo\u017ce rosn\u0105\u0107 w odniesieniu do indywidualnego problemu z jakim zg\u0142asza si\u0119 pacjent lub nieprzepracowanych obszar\u00f3w funkcjonowania terapeuty. Jednak ze wzgl\u0119du na wielokulturowo\u015b\u0107 oraz obszern\u0105 indywidualno\u015b\u0107 ka\u017cdego cz\u0142owieka, nie ma w literaturze bada\u0144, kt\u00f3re jednoznacznie pozwoli\u0142yby stwierdzi\u0107 jak zmienne demograficzne wp\u0142ywaj\u0105 na relacj\u0119 terapeutyczn\u0105.<\/span><\/span>\nOkazuje si\u0119, \u017ce organizacja przestrzeni terapeutycznej ma znaczenie dla w\u0142a\u015bciwego kszta\u0142towania si\u0119 relacji pomi\u0119dzy pacjentem i terapeut\u0105. Komunikacyjna funkcja otoczenia daje mo\u017cliwo\u015bci diagnostyczne i terapeutyczne. Istotne jest aby terapeuta zdawa\u0142 sobie z tego spraw\u0119 i \u015bwiadomie kreowa\u0142 przestrze\u0144 gabinetow\u0105. W zachowaniach przestrzennych wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 cztery strefy interakcji mi\u0119dzyludzkich: intymna 0 - 45 cm, osobista 45 - 120 cm, spo\u0142eczna 120 - 360 cm i publiczna 360 - 600 cm. Najlepszym dystansem dla rozwoju dobrej relacji terapeutycznej jest odleg\u0142o\u015b\u0107 wyznaczona doln\u0105 granic\u0105 strefy spo\u0142ecznej lub g\u00f3rn\u0105 granic\u0105 strefy osobistej, czyli odleg\u0142o\u015b\u0107 120 cm. Urz\u0105dzaj\u0105c gabinet warto kierowa\u0107 si\u0119 zasad\u0105 optymalno\u015bci, kt\u00f3ra zak\u0142ada, \u017ce zbyt du\u017ca powierzchnia mo\u017ce utrudni\u0107 nawi\u0105zanie dobrej relacji, zbyt ma\u0142a powierzchnia mo\u017ce narusza\u0107 stref\u0119 intymn\u0105, przesadny komfort mo\u017ce wyzwala\u0107 nadmiern\u0105 blisko\u015b\u0107 a surowo\u015b\u0107 wn\u0119trza utrzymywanie dystansu i dyskomfort, wn\u0119trze pokazuj\u0105ce upodobania terapeuty, jego pasje, przyzwyczajenia, spos\u00f3b bycia zaburza neutralno\u015b\u0107 i prowokuje r\u00f3\u017cne reakcje pacjenta (Sikorski, 2004).<\/span><\/span>\nWa\u017cnym aspektem pracy terapeuty jest obserwacja swojego biologicznego rytmu oko\u0142odobowego celem wyodr\u0119bnienia przedzia\u0142\u00f3w czasowych jego najwi\u0119kszej wydajno\u015bci przy jak najmniejszych kosztach psychicznych i fizycznych. Warto organizowa\u0107 czas pracy przy uwzgl\u0119dnieniu tego czynnika poniewa\u017c naturalny spadek energii objawiaj\u0105cy si\u0119 niewerbalnym zachowaniem (np. ziewaniem) pacjent mo\u017ce zinterpretowa\u0107 jako brak zaanga\u017cowania, zainteresowania, odrzucenie itp. Terapeuta powinien \u015bwiadomie organizowa\u0107 sw\u00f3j czas pracy poniewa\u017c ma on wp\u0142yw na relacj\u0119 terapeutyczn\u0105 (Sikorski, 2013).<\/span><\/span>\nNale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce istotne wydarzenia w \u017cyciu prywatnym terapeuty takie jak np. ci\u0105\u017ca, \u015bmier\u0107 bliskiej osoby, wypadek, przeprowadzka czy choroba onkologiczna, mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na relacj\u0119 terapeutyczn\u0105 je\u015bli dziej\u0105 si\u0119 w trakcie trwaj\u0105cego procesu terapeutycznego. Zapewnienie niezmienno\u015bci terapeuty w tym zakresie bywa niemo\u017cliwe. Je\u015bli obszar problemowy pacjenta styka si\u0119 z obszarem problemowym terapeuty mo\u017ce to wp\u0142ywa\u0107 na pojawienie si\u0119 przeniesie\u0144 i przeciwprzeniesie\u0144 w relacji terapeutycznej co mo\u017ce istotnie modyfikowa\u0107 proces leczenia dlatego terapeuta powinien mie\u0107 to na uwadze (Heaton, 2004).<\/span><\/span>\n\nPacjent w relacji terapeutycznej\/ czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na relacj\u0119 terapeutyczn\u0105<\/b><\/span><\/span>\nElastyczno\u015b\u0107 terapeuty pozwala na przystosowanie si\u0119 do r\u00f3\u017cnych cech pacjenta w taki spos\u00f3b aby m\u00f3c nawi\u0105za\u0107 relacj\u0119, kt\u00f3ra nie b\u0119dzie utrudnia\u0142a pozytywnego stosunku do pacjenta i odwrotnie. Literatura odnosz\u0105ca si\u0119 do relacji terapeutycznej jest obszerna i opisuje wiele przeprowadzonych bada\u0144 w tej materii. Na ich podstawie mo\u017cna wy\u0142oni\u0107 najistotniejsze zmienne, maj\u0105ce wp\u0142yw na tworzenie wi\u0119zi pomi\u0119dzy pacjentem a terapeut\u0105 i jej wp\u0142ywem na przebieg procesu jakim jest terapia (Geller i Greenberg, 2017).<\/span><\/span>\nWarto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na konfiguracj\u0119 przeniesienia rozumian\u0105 jako relacj\u0119 przeniesieniow\u0105 jak i przeciwprzeniesieniow\u0105 w terapii, kt\u00f3re niejako asystuj\u0105c relacji od pocz\u0105tku jej zaistnienia maj\u0105 wp\u0142yw na jej kszta\u0142towanie (Sass-Sta\u0144czyk i Czaba\u0142a, 2015). Ka\u017cda ze stron relacji terapeutycznej opr\u00f3cz wsp\u00f3\u0142pracy wnosi indywidualny obraz tego jak postrzega siebie w terapii. Po stronie pacjenta odzwierciedla si\u0119 to najcz\u0119\u015bciej w jego zaanga\u017cowaniu. Przeci\u0119tny pacjent uwa\u017ca, \u017ce to terapeuta ponosi ca\u0142kowit\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za przebieg procesu terapeutycznego oraz za jako\u015b\u0107 relacji terapeutycznej. D\u0105\u017c\u0105c do prze\u017cywania pozytywnych uczu\u0107 przy zachowaniu otwarto\u015bci i poszukuj\u0105c rozwi\u0105za\u0144 dla swoich problem\u00f3w pacjent nadaje tempo w\u0142asnemu procesowi terapeutycznemu i tym samym wspiera nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy nim a terapeut\u0105 relacj\u0119 (Danielewicz i Rola, 2017). Wyniki bada\u0144 wskazuj\u0105, na zwi\u0105zek zaburze\u0144 pacjent\u00f3w z nawi\u0105zywaniem i utrzymaniem przez nich relacji terapeutycznej. Przyk\u0142adowo pacjenci paranoidalni, schizoidalni czy schizotypowi przejawiaj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 trudno\u015b\u0107 w budowaniu i utrzymaniu wsp\u00f3\u0142pracy z terapeut\u0105 ale zaburzenia osobowo\u015bci s\u0105 te\u017c same w sobie wyzwaniem dla terapeuty przy tworzeniu satysfakcjonuj\u0105cej relacji terapeutycznej (Cierpia\u0142kowska i Soroko, 2014). Objawy depresyjne r\u00f3wnie\u017c utrudniaj\u0105 nawi\u0105zanie pozytywnej relacji poniewa\u017c wed\u0142ug pacjent\u00f3w depresyjnych za pozytywne wydarzenia odpowiadaj\u0105 przyczyny zewn\u0119trzne. Jednak nie tyle same symptomy maj\u0105 wp\u0142yw na relacj\u0119 co og\u00f3lny spos\u00f3b funkcjonowania pacjenta \u2013 lepsze funkcjonowanie przed rozpocz\u0119ciem terapii mo\u017ce stanowi\u0107 podstaw\u0119 do budowania wi\u0119zi z terapeut\u0105. Warto r\u00f3wnie\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce pacjent b\u0119d\u0105cy w satysfakcjonuj\u0105cych relacjach z innymi lud\u017ami wykazuje wi\u0119ksz\u0105 gotowo\u015b\u0107 do tworzenia relacji z terapeut\u0105 ju\u017c na pocz\u0105tku procesu (Cierpia\u0142kowska, 2004).<\/span><\/span>\nBadania wskazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c na to, \u017ce im trudniejsze do\u015bwiadczenia ma pacjent tym d\u0142u\u017cej zawi\u0105zuje si\u0119 jego relacja z terapeut\u0105. Natomiast pacjent, kt\u00f3rego cechuje afiliacja mo\u017ce nawi\u0105za\u0107 pozytywn\u0105 relacj\u0119 z terapeut\u0105 ju\u017c na pierwszych sesjach. Takie zachowania pacjenta jak m\u00f3wienie o sobie czy zaanga\u017cowanie w terapi\u0119 maj\u0105 pozytywny wp\u0142yw na zacie\u015bnianie wi\u0119zi z terapeut\u0105 (Geller i Greenberg, 2017).<\/span><\/span>\nWa\u017cnym aspektem jest r\u00f3wnie\u017c styl przywi\u0105zania ze wzgl\u0119du na komfort i pewno\u015b\u0107 cz\u0142owieka w bliskich zwi\u0105zkach, l\u0119k przed odrzuceniem, samowystarczalno\u015b\u0107 czy dystans interpersonalny. Pacjent, kt\u00f3rego cechuje bezpieczny styl przywi\u0105zania cz\u0119\u015bciej ocenia relacj\u0119 z terapeut\u0105 jako pozytywn\u0105 a bezpieczne przywi\u0105zanie do terapeuty postrzega jako relacj\u0119 bardziej autentyczn\u0105 ni\u017c ma to miejsce w przypadku pacjenta, kt\u00f3rego cechuje inny ni\u017c bezpieczny styl przywi\u0105zania (Wallin, 2011).<\/span><\/span>\nTerapeucie trudniej jest nawi\u0105za\u0107 relacj\u0119 z pacjentem, kt\u00f3ry przejawia ozi\u0119b\u0142o\u015b\u0107, dystans, brak zaanga\u017cowania w proces terapeutyczny, unikanie odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asne zachowania, ch\u0142\u00f3d emocjonalny, m\u015bciwo\u015b\u0107 i pami\u0119tliwo\u015b\u0107. Nieust\u0119pliwy i nieprzyjazny pacjent mo\u017ce postrzega\u0107 relacj\u0119 z terapeut\u0105 jako negatywn\u0105 co b\u0119dzie wymaga\u0142o od tego drugiego monitorowania jako\u015bci relacji terapeutycznej od pocz\u0105tku terapii (Macario i Rocchi, 2007).<\/span><\/span>\nNa szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje element planu ka\u017cdej sesji terapeutycznej, w kt\u00f3rym terapeuta podsumowuje spotkanie i prosi pacjenta o refleksje, wnioski czy pytania dotycz\u0105ce jej przebiegu. Jest to wa\u017cna przestrze\u0144 z punktu widzenia relacji terapeutycznej, w kt\u00f3rej pacjent mo\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jej wa\u017cne aspekty poniewa\u017c zdarza si\u0119, \u017ce trudno\u015bci\u0105 w nawi\u0105zaniu wi\u0119zi z terapeut\u0105 jest niewypowiedziana przez pacjenta potrzeba otrzymywania od terapeuty wi\u0119cej ni\u017c jest on w stanie lub czy nawet powinien w ramach terapii da\u0107. Mo\u017cna tutaj poda\u0107 jako przyk\u0142ad dodatkowy czas po\u015bwi\u0119cany pacjentowi mi\u0119dzy sesjami albo utrzymywanie przez terapeut\u0119 odpowiednich granic. Niewypowiedzenie przez pacjenta potrzeb, a co za tym idzie nie om\u00f3wienie ich z terapeut\u0105, mo\u017ce by\u0107 prost\u0105 drog\u0105 do uznania przez pacjenta relacji za niesatysfakcjonuj\u0105c\u0105 i zaniechania uczestniczenia w sesjach (Wachtel, 2012).<\/span><\/span>\nJe\u015bli interwencje terapeuty sprawiaj\u0105, \u017ce pacjent czuje si\u0119 akceptowany i w gotowo\u015bci aby mu zaufa\u0107 to jest to dobra droga do nawi\u0105zania w\u0142a\u015bciwej relacji terapeutycznej. Wp\u0142yw wzbudzaj\u0105cego pozytywne emocje i ch\u0119\u0107 eksploracji rezultatu r\u00f3\u017cnych zdarze\u0144 krytycznych we wczesnej fazie terapii pacjenta, u\u0142atwia nawi\u0105zanie relacji z terapeut\u0105. Jednak je\u015bli pacjentowi towarzyszy kwestionowanie warto\u015bci i cel\u00f3w terapii, odmienne od rzeczywistego wyobra\u017cenie o terapeucie, niech\u0119\u0107 do eksploracji emocjonalnych do\u015bwiadcze\u0144 i brak poczucia bezpiecze\u0144stwa to zawi\u0105zanie jakiejkolwiek relacji terapeutyczne jest ma\u0142o prawdopodobne (Westra, 2016).<\/span><\/span>\nLiteratura i badania wskazuj\u0105, \u017ce osoba pacjenta nie jest bez znaczenia w temacie rozwa\u017ca\u0144 niniejszego artyku\u0142u. Trzeba r\u00f3wnie\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 jak wa\u017cne jest aby pacjent u\u015bwiadomi\u0142 sobie znaczenie w\u0142asnego udzia\u0142u w budowaniu relacji ze swoim terapeut\u0105 i aby przej\u0105\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci za ten szczeg\u00f3lny zwi\u0105zek, kt\u00f3ry jest ich wsp\u00f3lnym wysi\u0142kiem intelektualnym.<\/span><\/span>\n\nRelacja terapeutyczna on-line.<\/b><\/span><\/span>\nWybuch pandemii w 2020 roku wymusi\u0142 ograniczenie w kontaktach interpersonalnych co spowodowa\u0142o wzrost prowadzenia terapii w formie on-line. W literaturze przedmiotu mo\u017cna znale\u017a\u0107 informacje o tym, \u017ce jako\u015b\u0107 zbudowanej relacji terapeutycznej nawi\u0105zanej w trakcie terapii on-line jest dla pacjent\u00f3w satysfakcjonuj\u0105ca (Makara-Studzi\u0144ska i Madej, 2017). Jednak istniej\u0105 jedynie nieliczne doniesienia, \u017ce si\u0142a przymierza nawi\u0105zanego w terapii on-line mo\u017ce by\u0107 por\u00f3wnywalna z tym, kt\u00f3re uzyskuje si\u0119 podczas tradycyjnej terapii (Le\u015bnicka, 2008). B<\/span><\/span>adanie przeprowadzone przez Manchand\u0119 i McLarena z 1998 roku dowiod\u0142o, \u017ce terapia on-line nie ma wp\u0142ywu na relacj\u0119 terapeutyczn\u0105 w kategoriach ciep\u0142a, empatii i autentyczno\u015bci terapeuty. Terapia przez Internet wi\u0105\u017ce si\u0119 z tworzeniem silnego sojuszu terapeutycznego<\/span><\/span> (Knaevelsrud i Maercker, 2007; za: Makara-Studzi\u0144ska i Madej, 2017).<\/span><\/span>\nPrzegl\u0105d bada\u0144 naukowych wykazuje, \u017ce oceny relacji terapeutycznej podczas terapii on-line s\u0105 statystycznie r\u00f3wne ocenom terapii twarz\u0105 w twarz zar\u00f3wno przez pacjenta jak i terapeut\u0119. Dodatkowo, inne badania wskazuj\u0105, \u017ce pacjent korzystaj\u0105cy z psychoterapii on-line wskazuje na du\u017c\u0105 satysfakcj\u0119 z tej us\u0142ugi, na poziomie por\u00f3wnywalnym z psychoterapi\u0105 stacjonarn\u0105. Naukowcy zg\u0142aszaj\u0105 tak\u017ce wst\u0119pne dowody na to, \u017ce w niekt\u00f3rych przypadkach psychoterapia on-line mo\u017ce by\u0107 dla pacjenta \u0142atwiejsza do rozpocz\u0119cia lub budz\u0105ca mniejszy wstyd ni\u017c psychoterapia w gabinecie (Ka\u0142owski, 2020).<\/span><\/span>\nKontakt on-line nie przeszkadza w nawi\u0105zaniu relacji terapeutycznej opartej na empatii i zaufaniu, a klienci uczestnicz\u0105cy w psychoterapii on-line oceniaj\u0105 j\u0105 jako satysfakcjonuj\u0105c\u0105, pomocn\u0105 i warto\u015bciow\u0105. Jest ona r\u00f3wnie\u017c istotna dla pacjenta przebywaj\u0105cego za granic\u0105 a kt\u00f3remu trudno z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w podj\u0105\u0107 terapi\u0119 w obcym kraju. Takiemu pacjentowi \u0142atwiej jest nawi\u0105za\u0107 relacj\u0119 z terapeut\u0105 w ojczystym j\u0119zyku.<\/span><\/span>\n\nKwestie etyczne w relacji terapeutycznej<\/b><\/span><\/span>\nW relacji terapeutycznej zawi\u0105zanej pomi\u0119dzy pacjentem a terapeut\u0105 istotn\u0105 kwesti\u0105 jest przestrzeganie okre\u015blonych standard\u00f3w poniewa\u017c relacja ta mo\u017ce stwarza\u0107 problemy na p\u0142aszczy\u017anie etycznej. W Kodeksie Zasad Etycznych Psychoterapeuty opracowano zasady w oparciu o wieloletnie do\u015bwiadczenie polskiego \u015brodowiska psychoterapeut\u00f3w. Zgodnie \nz nim psychoterapeuta powinien by\u0107 \u015bwiadomy wp\u0142ywu na decyzje podejmowane przez pacjenta w procesie podj\u0119tej psychoterapii, unika\u0107 relacji kt\u00f3re w jakikolwiek spos\u00f3b ograniczaj\u0105 jego bezstronno\u015b\u0107 i prowadz\u0105 do konfliktu interes\u00f3w a terapia nie powinna trwa\u0107 d\u0142u\u017cej ni\u017c do czasu osi\u0105gni\u0119cia uzgodnionych cel\u00f3w terapeutycznych (Grzesiuk i Sty\u0142a, 2009).<\/span><\/span>\nDobro pacjenta jest najwa\u017cniejsze \u2013 jego zale\u017cno\u015b\u0107 nie mo\u017ce by\u0107 w \u017caden spos\u00f3b wykorzystywana. Pozostawanie w bliskiej relacji zawodowej lub prywatnej pacjenta i terapeuty stanowi przeszkod\u0119 do prowadzenia psychoterapii. Niedopuszczalne jest nawi\u0105zanie blisko\u015bci erotycznej i seksualnej. Terapeuta stawia sobie za cel szacunek dla systemu warto\u015bci pacjenta. Tworzy relacj\u0119 opart\u0105 na zaufaniu i pe\u0142nej dyskrecji. \u015awiadomo\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci zawodowej wobec pacjenta oznacza \u015bcis\u0142e przestrzeganie roli zawodowej i unikanie konfliktu r\u00f3l spo\u0142ecznych tak by zapewni\u0107 odpowiednie otoczenie, dobre samopoczucie, koncentracj\u0119 na problemach pacjenta daj\u0105c mu tym poczucie bezpiecze\u0144stwa. Z tym ostatnim wi\u0105\u017ce si\u0119 tak\u017ce sta\u0142o\u015b\u0107 nawi\u0105zanej relacji \u2013 jej przerwanie bez wyra\u017anych powod\u00f3w i bez zapewnienia opieki innego specjalisty jest nadu\u017cyciem i \u015bwiadczy o skrajnej nieodpowiedzialno\u015bci terapeuty (Opoczy\u0144ska-Morasiewicz i Morasiewicz, 2015).<\/span><\/span>\nProfesjonalizm psychoterapeuty wymaga zachowania dystansu wobec pacjenta poniewa\u017c jest on niejednokrotnie nara\u017cony na emocjonalne zranienie ze wzgl\u0119du na intymn\u0105 relacj\u0119 jaka ich \u0142\u0105czy. Mimo podobie\u0144stw relacji terapeutycznej do innych bliskich relacji interpersonalnych, terapia jest formaln\u0105 umow\u0105 opart\u0105 na kontrakcie terapeutycznym, zawieranym na realizacj\u0119 okre\u015blonych cel\u00f3w, planu, r\u00f3l obu stron i zobowi\u0105za\u0144(Kubitsky, 2008). Bliska relacja w procesie terapeutycznym mo\u017ce spowodowa\u0107 zatarcie granicy pomi\u0119dzy byciem osob\u0105 potrzebuj\u0105c\u0105 profesjonalnej pomocy a byciem osob\u0105 blisk\u0105. Jednym z najtrudniejszych przyk\u0142ad\u00f3w takiego zatarcia jest seksualne zaanga\u017cowanie pacjenta i terapeuty. Przyj\u0119cie prywatnej roli przez terapeut\u0119 wobec pacjenta wi\u0105\u017ce si\u0119 z nara\u017ceniem pacjenta na niebezpiecze\u0144stwo zranienia i cierpienia. Terapeuta mo\u017ce zacz\u0105\u0107 zaspakaja\u0107 w\u0142asne potrzeby i przesta\u0107 koncentrowa\u0107 si\u0119 na problemach pacjenta. Zaburzone zostaj\u0105 oczekiwania ka\u017cdej ze stron wobec relacji, kt\u00f3ra z relacji jednostronnej staje si\u0119 relacj\u0105 wzajemn\u0105 jednak pozostaje ona nadal niesymetryczna ze wzgl\u0119du na posiadanie przez terapeut\u0119 wi\u0119kszej wiedzy o pacjencie ni\u017c pacjent posiada o terapeucie. Ten brak symetrii mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 w pacjencie l\u0119k przed ocen\u0105, zale\u017cno\u015b\u0107 i podporz\u0105dkowanie a tak\u017ce przekonanie, \u017ce terapeuta wykorzysta\u0142 swoj\u0105 wiedz\u0119 by uwie\u015b\u0107 pacjenta. Obok wykorzystania seksualnego m\u00f3wi si\u0119 tak\u017ce o nadu\u017cyciu finansowym lub wykorzystywaniu pacjenta jako \u017ar\u00f3d\u0142a informacji. Anga\u017cowanie si\u0119 w jakiekolwiek relacje z pacjentem po zako\u0144czeniu terapii jest r\u00f3wnie\u017c oceniane jako nieetyczne niezale\u017cnie od charakteru tych relacji (Grzesiuk i Sty\u0142a, 2009).<\/span><\/span>\nEtyka pe\u0142ni funkcj\u0119 wspieraj\u0105c\u0105 w prowadzeniu psychoterapii pacjenta i podejmowaniu w zwi\u0105zku z tym r\u00f3\u017cnych trudnych decyzji ale nigdy nie wyr\u0119czy od tego terapeuty. Pomocna i konieczna w osi\u0105ganiu optymalnej i etycznej relacji terapeutycznej jest superwizja, kt\u00f3rej psychoterapeuta powinien si\u0119 stale poddawa\u0107. Daje ona terapeucie osobiste wsparcie, pomoc, szkolenie, edukacj\u0119, rozw\u00f3j, analiz\u0119 i rozwi\u0105zanie problemu, pozwala zarz\u0105dza\u0107 obci\u0105\u017ceniem i odpowiedzialno\u015bci\u0105 zwi\u0105zanymi z jego prac\u0105. Jest tak\u017ce swoistym zabezpieczeniem interes\u00f3w pacjenta, ma go chroni\u0107 przed nadu\u017cyciem ze strony terapeuty i sta\u0107 na stra\u017cy przestrzegania zasad Kodeks\u00f3w Etyki Zawodowej (Popiel i Prag\u0142owska, 2013). Superwizja pozwala terapeucie, kt\u00f3remu cz\u0119sto towarzyszy niezadowolenie z siebie, poczucie wstydu i braku kompetencji, korzysta\u0107 z wiedzy i umiej\u0119tno\u015bci wysoce wykwalifikowanych psychoterapeut\u00f3w, kszta\u0142towa\u0107 swoj\u0105 rol\u0119 psychoterapeuty w spo\u0142ecze\u0144stwie i optymalizowa\u0107 relacj\u0119 terapeutyczn\u0105, kt\u00f3rej przypisuje si\u0119 znaczenie czynnika lecz\u0105cego w psychoterapii (Aleksandrowicz, 2010).<\/span><\/span>\n\nPodsumowanie<\/b><\/span><\/span>\nUwzgl\u0119dniaj\u0105c fakt istnienia r\u00f3\u017cnych paradygmat\u00f3w pracy psychoterapeutycznej, kt\u00f3re wymagaj\u0105 od terapeuty r\u00f3\u017cnych predyspozycji osobowo\u015bciowych, rozumiej\u0105 w odmienny spos\u00f3b mechanizmy powstawania zaburze\u0144, inaczej okre\u015blaj\u0105 problem pacjenta i formu\u0142uj\u0105 jego cele terapeutyczne, maj\u0105 r\u00f3\u017cne techniki osi\u0105gania zmian, wreszcie inaczej interpretuj\u0105 relacj\u0119 terapeutyczn\u0105, mo\u017cna wnioskowa\u0107, \u017ce terapeuta jako cz\u0142owiek mo\u017ce by\u0107 precyzyjnym \u201enarz\u0119dziem\u201d zmiany w procesie terapeutycznym pacjenta.<\/span><\/span>\nKiedy zauwa\u017calny jest brak post\u0119p\u00f3w w procesie terapii warto przyjrze\u0107 si\u0119 jako\u015bci relacji terapeutycznej i znaczeniu r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych t\u0119 relacj\u0119. Funkcjonowanie psychoterapeuty wp\u0142ywa znacz\u0105co na jako\u015b\u0107 relacji terapeutycznej \nz pacjentem. Istotne jest monitorowanie tej relacji tak aby jej jako\u015b\u0107 by\u0142a jak najlepsza poniewa\u017c jest ona jednym z katalizator\u00f3w procesu zmiany.<\/span><\/span>\nDo czynnik\u00f3w, kt\u00f3re utrudniaj\u0105 nawi\u0105zanie dobrej relacji terapeutycznej zaliczy\u0107 mo\u017cna takie interwencje, kt\u00f3re mog\u0105 wskazywa\u0107 na braki w wiedzy lub do\u015bwiadczeniu terapeuty, jego zdenerwowanie oraz brak zaanga\u017cowania a tak\u017ce przecenianie w\u0142asnych mo\u017cliwo\u015bci oraz nieuwzgl\u0119dnianie wcze\u015bniejszych do\u015bwiadcze\u0144 pacjenta. Wart zapami\u0119tania jest fakt, \u017ce najbardziej efektywne relacje terapeutyczne dzia\u0142aj\u0105 na umiarkowanym i optymalnym poziomie. Dla pacjenta istotne jest te\u017c okazanie wsp\u00f3\u0142czucia przez terapeut\u0119, koj\u0105cej dobroci, \u017cyczliwo\u015bci, otwarto\u015bci, akceptacji bez oceniania \u2013 u\u0142atwia to bowiem mierzenie si\u0119 z w\u0142asnym cierpieniem i zg\u0142\u0119bianie do\u015bwiadcze\u0144 co w efekcie prowadzi do ulgi i jest czynnikiem lecz\u0105cym dzi\u0119ki temu, \u017ce pacjent zosta\u0142 wys\u0142uchany, zrozumiany i zaopiekowany.<\/span><\/span>\nUtrzymanie relacji mi\u0119dzy pacjentem a terapeut\u0105 zale\u017cy od ka\u017cdego z nich i jest mo\u017cliwe dzi\u0119ki granicom a nie wbrew nim. Relacja terapeutyczna mo\u017ce powodowa\u0107 problemy na p\u0142aszczy\u017anie etycznej jednak ich rozstrzygni\u0119cie jest nie mo\u017cliwe w oderwaniu od konkretnej relacji. Do ka\u017cdej z nich nale\u017cy podej\u015b\u0107 indywidualnie bo ka\u017cda ze stron jest inna.\n\nAutor: Kinga Odwa\u017cna\n<\/span><\/span>\nLiteratura<\/b><\/span><\/span>\nAleksandrowicz, J. W. (2010). Superwizja w kszta\u0142ceniu terapeut\u00f3w. <\/span><\/span>Psychoterapia, 3<\/i><\/span><\/span> (154), s. 23-30.<\/span><\/span>\nAlford, B. A., Beck, A. T. (2005). <\/span><\/span>Terapia poznawcza jako teoria integruj\u0105ca psychoterapi\u0119. <\/i><\/span><\/span>Krak\u00f3w: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/span><\/span>\nAllen, J. G., Fonagy, P., Bateman, A. W. (2014). <\/span><\/span>Mentalizowanie w praktyce klinicznej.<\/i><\/span><\/span> Krak\u00f3w: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/span><\/span>\nAnderson, G. (2020). Technologia informacyjna i przemiany roli praktyki terapeutycznej. W: Hayes, S. C., Hofmann, S. G. (<\/span><\/span>red<\/span><\/span><\/span>). <\/span><\/span>Terapia poznawczo \u2013 behawioralna oparta na procesach. Wiedza i kluczowe kompetencje (s. 95-113).<\/i><\/span><\/span> Sopot: Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne Sp. z o.o.<\/span><\/span>\nBeck, A. T., Freeman, A., Davis, D. D. (2005). <\/span><\/span>Terapia poznawcza zaburze\u0144 osobowo\u015bci.<\/i><\/span><\/span> Krak\u00f3w: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/span><\/span>\nBeck, J. (2012). <\/span><\/span>Terapia poznawczo-behawioralna. Podstawy i zagadnienia szczeg\u00f3\u0142owe. <\/i><\/span><\/span>Krak\u00f3w: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/span><\/span>\nCierpia\u0142kowska, L. (2014). <\/span><\/span>Psychologia zaburze\u0144 osobowo\u015bci. Wybrane zagadnienia.<\/i><\/span><\/span> Pozna\u0144: Wydawnictwo Naukowe UAM. <\/span><\/span>\nCierpia\u0142kowska, L., Soroko, E. (2014). <\/span><\/span>Zaburzenia osobowo\u015bci. Problemy diagnozy klinicznej.<\/i><\/span><\/span> Pozna\u0144: Wydawnictwo Naukowe UAM.<\/span><\/span>\nCorey, G. (2005). <\/span><\/span>Teoria i praktyka poradnictwa i psychoterapii.<\/i><\/span><\/span> Pozna\u0144: Zysk i S-ka Wydawnictwo.<\/span><\/span>\nCzaba\u0142a, Cz.(2013). <\/span><\/span>Czynniki lecz\u0105ce w psychoterapii<\/i><\/span><\/span>. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.<\/span><\/span>\nDanielewicz, D., Rola, J. (2017). <\/span><\/span>Stare dylematy i nowe wyzwania w psychoterapii.<\/i><\/span><\/span> Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.<\/span><\/span>\nGeller, S. M., Greenberg, L. S. (2017). <\/span><\/span>Obecno\u015b\u0107 i zaanga\u017cowanie psychoterapeuty. Poszukiwanie efektywnej psychoterapii.<\/i><\/span><\/span> Warszawa: Wydawnictwo Zielone Drzewo \u2013 Instytut Psychologii Zdrowia PTP.<\/span><\/span>\nGrzesiuk, L., Sty\u0142a, R. (2009). <\/span><\/span>Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskaz\u00f3wki.<\/i><\/span><\/span> Warszawa: Wydawnictwo Difin SA.<\/span><\/span>\nHeaton, J. A. (2004). <\/span><\/span>Podstawy umiej\u0119tno\u015bci terapeutycznych.<\/i><\/span><\/span> Gda\u0144sk: Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne.<\/span><\/span>\nKa\u0142owski, P. (2020). Psychoterapia online \u2013 lepsza czy gorsza? Pobrane \nz: <\/span><\/span>https:\/\/www.psychologowie-dla-spoleczenstwa.pl<\/span><\/span><\/a>.<\/span><\/span>\nKleszcz-Szczyrba, R. (2010). \u201ePomaga\u0107 sob\u0105\u201d \u2013 rozwa\u017cania na temat czynnik\u00f3w niespecyficznych w psychoterapii zwi\u0105zanych z osob\u0105 terapeuty. <\/span><\/span>Psychoterapia, 4<\/i><\/span><\/span> (155), \ns. 61-72.<\/span><\/span>\nKubitsky, J. (2008). <\/span><\/span>Vademecum psychoterapeuty<\/i><\/span><\/span>. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.<\/span><\/span>\nLe\u015bnicka, A. (2008). Psychoterapia on-line w polskim Internecie: przegl\u0105d witryn. <\/span><\/span>Psychoterapia, 4<\/i><\/span><\/span> (147), s. 72-82.<\/span><\/span>\nMakara-Studzi\u0144ska, M., Madej, A. (2017). Cyberterapia jako nowoczesna forma terapii. <\/span><\/span>Journal of Education, 7<\/i><\/span><\/span> (7), s. 21-28. DOI: 821840.<\/span><\/span>\nMacario, L., Rocchi, M. (2011). <\/span><\/span>Komunikacja w relacjach niesienia pomocy<\/i><\/span><\/span>. Krak\u00f3w: Wydawnictwo WAM.<\/span><\/span>\nOpoczy\u0144ska-Morasiewicz, M, Morasiewicz, J. (2015). Etyka i psychoterapia. <\/span><\/span>Psychoterapia, 4<\/i><\/span><\/span> (175), s. 21-34.<\/span><\/span>\nPopiel, A., Prag\u0142owska, E. (2008). <\/span><\/span>Psychoterapia poznawczo-behawioralna. Teoria i praktyka.<\/i><\/span><\/span> Warszawa: Wydawnictwo Paradygmat.<\/span><\/span>\nPopiel, A., Prag\u0142owska, E. (2013). <\/span><\/span>Superwizja w psychoterapii poznawczo \u2013 behawioralnej. Koncepcje, procedury, narz\u0119dzia.<\/i><\/span><\/span> Krak\u00f3w: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/span><\/span>\nPowell, B., Cooper, G., Hoffman, K., Marvin, B. (2015). <\/span><\/span>Kr\u0105g ufno\u015bci. Interwencja wzmacniaj\u0105ca przywi\u0105zanie we wczesnych relacjach rodzic \u2013 dziecko.<\/i><\/span><\/span> Krak\u00f3w: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/span><\/span>\nPrusi\u0144ski, T. (2021). Przymierze w dzia\u0142aniu a dora\u017ane i trwa\u0142e rezultaty procesu terapii. Identyfikacja i analiza wp\u0142ywu relacji terapeutycznej na jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjent\u00f3w. <\/span><\/span>Psychiatria Polska ONLINE FIRST nr <\/i><\/span><\/span>211, s. 1-20. DOI: 130280.<\/span><\/span>\nSas-Sta\u0144czyk, K., Czaba\u0142a, J. Cz. (2015).  Relacja terapeutyczna \u2013 co na ni\u0105 wp\u0142ywa i jak ona wp\u0142ywa na proces psychoterapii? <\/span><\/span>Psychoterapia, 1<\/i><\/span><\/span> (172), s. 5-17.<\/span><\/span>\nS\u0119k, H. (2011). <\/span><\/span>Wprowadzenie do psychologii klinicznej.<\/i><\/span><\/span> Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.<\/span><\/span>\nSikorski, W. (2013). <\/span><\/span>Komunikacja terapeutyczna \u2013 relacja pozas\u0142owna.<\/i><\/span><\/span> Krak\u00f3w: Oficyna Wydawnicza \u201eImpuls\u201d.<\/span><\/span>\nSikorski, W. (2004). Zachowania proksemiczne (przestrzenne) w relacji terapeutycznej. <\/span><\/span>Psychoterapia, 4<\/i><\/span><\/span> (131), s. 89-105.<\/span><\/span>\nSikorski, W. (2009). <\/span><\/span>Werbalne i niewerbalne oddzia\u0142ywania w psychoterapii<\/i><\/span><\/span>. Warszawa: Wydawnictwo Difin SA.<\/span><\/span>\nSzymczak, J., Cierpia\u0142kowska, L. (2012). Umiej\u0119tno\u015bci interpersonalne psychoterapeut\u00f3w \na skuteczno\u015b\u0107 terapii indywidualnej<\/span><\/span>. <\/i><\/span><\/span>Raport z bada\u0144<\/span><\/span>.<\/i><\/span><\/span> Psychoterapia, 1<\/i><\/span><\/span> (160), s. 65-79.<\/span><\/span>\nWachtel, P. L. (2012). <\/span><\/span>Komunikacja terapeutyczna.<\/i><\/span><\/span> Krak\u00f3w: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/span><\/span>\nWachtel, P. L. (2013). <\/span><\/span>Terapia relacyjna w praktyce psychoterapii.<\/i><\/span><\/span> Gda\u0144sk: Wydawnictwo Harmonia Universalis.<\/span><\/span>\nWallin, D. J. (2011). <\/span><\/span>Przywi\u0105zanie w psychoterapii.<\/i><\/span><\/span> Krak\u00f3w: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/span><\/span>\nWestra, H. A. (2016). <\/span><\/span>Dialog motywuj\u0105cy w terapii zaburze\u0144 l\u0119kowych. <\/i><\/span><\/span>Krak\u00f3w: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/span><\/span>\nhttps:\/\/www.pttpb.pl\/dokumenty\/kodeks-etyczny\/<\/span><\/span><\/span><\/pre>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Autor: Kinga Odwa\u017cna Abstract The article presents a review of the literature on the psychotheraputic relathionship between the therapist and the patient in therapy. The factors […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2396,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[19,28,22,21,18,16,8,14,12,10,26,24,27,25,11,20,17,15,7,13,9],"class_list":["post-2390","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","tag-psycholog","tag-psycholog-on-line","tag-psycholog-online","tag-psychoterapeuta","tag-psychoterapeuta-on-line","tag-psychoterapeuta-online","tag-psychoterapia","tag-psychoterapia-on-line","tag-psychoterapia-online","tag-psychoterapiaonline","tag-sesja-on-line","tag-sesja-online","tag-sesje-on-line","tag-sesje-online","tag-teapia-online","tag-terapeuta","tag-terapeuta-on-line","tag-terapeuta-online","tag-terapia","tag-terapia-on-line","tag-terapiaonline"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2390","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2390"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2390\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2403,"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2390\/revisions\/2403"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2390"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2390"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kingaodwazna.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2390"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}