Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, znane powszechnie pod skrótem OCD (Obsessive-Compulsive Disorder), jest przewlekłym, często wyniszczającym zaburzeniem psychicznym, które znacząco upośledza codzienne funkcjonowanie chorych.
Obsesje to natrętne, niechciane myśli, obrazy albo impulsy, które wywołują silny lęk lub dyskomfort. Chory często uznaje je za irracjonalne, ale nie jest w stanie ich zignorować.
Kompulsje to powtarzalne zachowania lub działania umysłowe podejmowane w odpowiedzi na obsesje, zwykle w celu zmniejszenia lęku lub zapobieżenia przewidywanemu złu. Najczęstsze to wielokrotne sprawdzanie, nadmierne mycie rąk, liczenie, układanie przedmiotów w określony sposób lub powtarzanie czynności aż „poczucie bezpieczeństwa” zostanie osiągnięte.
Spełnienie kryteriów diagnostycznych oznacza, że obsesje i/lub kompulsje są czasochłonne (zwykle >1 godzinę dziennie) i znacząco upośledzają funkcjonowanie osoby w sferze społecznej lub zawodowej.
Etiologia OCD jest złożona i wieloczynnikowa, obejmując czynniki genetyczne, neurobiologiczne, psychologiczne oraz środowiskowe:
• Czynniki biologiczne: dysfunkcje w obwodach korowo-prążkowiowo-wzgórzowo-korowych (CSTC), szczególnie w korze oczodołowo-czołowej i przedniej części zakrętu obręczy, oraz zaburzenia układów neuroprzekaźnikowych (serotonina, glutaminian, dopamina).
• Predyspozycja genetyczna: dane badań sugerują istotną rolę czynników dziedzicznych; ryzyko wzrasta u krewnych pierwszego stopnia osób z OCD.
• Psychologiczne mechanizmy: błędne interpretacje myśli, nadmierna odpowiedzialność, perfekcjonizm i nietolerancja niepewności mogą utrwalać objawy.
• Czynniki środowiskowe i stres: doświadczanie traumy, stresujące wydarzenia życiowe, a w niektórych przypadkach reakcje autoimmunologiczne mogą wyzwalać lub nasilać symptomy.
Osoby z OCD mogą doświadczać znacznego obniżenia jakości życia, trudności w utrzymaniu pracy i relacji społecznych oraz wysokiego poziomu stresu przewlekłego.
Rozpoznanie OCD opiera się na wywiadzie klinicznym i standardowych narzędziach oceny nasilenia objawów oraz kwestionariuszu samooceny. Diagnostyka różnicowa jest niezbędna, ponieważ symptomy OCD mogą przypominać objawy zaburzeń lękowych, depresyjnych, zaburzeń kontroli impulsów czy schizofrenii, diagnoza jednak nie oznacza wyroku.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest obecnie najlepiej udokumentowaną metodą leczenia OCD – prowadzi do osłabienia lęku i rozbicia błędnego koła zaburzenia.
OCD to zaburzenie przewlekłe, ale dobrze leczone objawy u większości pacjentów ulegają znacznemu złagodzeniu. Wczesna diagnoza, odpowiednio dobrana terapia i konsekwentne wsparcie (w tym rodzinne) poprawiają rokowanie i jakość życia.
Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne to poważne, rozległe zaburzenie psychiczne, w którym natrętne myśli i powtarzalne zachowania nasilają lęk oraz ograniczają codzienne funkcjonowanie. Dzięki postępom w badaniach i terapii istnieją skuteczne metody leczenia oparte na dowodach klinicznych. Wsparcie terapeutyczne, farmakologiczne i psychospołeczne pozwala wielu osobom lepiej zarządzać objawami i odbudować jakość życia.
