Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD, jest jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych. Charakteryzuje się trwałym wzorcem nieuwagi i/lub nadpobudliwości-impulsywności, który znacząco utrudnia funkcjonowanie lub rozwój.
ADHD częściej diagnozuje się u chłopców niż u dziewcząt w dzieciństwie, choć różnica ta zmniejsza się w wieku dorosłym. U części osób objawy utrzymują się w życiu dorosłym – według danych około dwóch trzecich dzieci z ADHD doświadcza upośledzających objawów również w dorosłości (w pełnym lub podprogowym nasileniu). ADHD ma silne podłoże genetyczne. Badania bliźniąt wskazują na odziedziczalność rzędu około 74–80%. Choroba ma charakter poligenowy – ryzyko wynika z łącznego działania wielu wariantów genetycznych o niewielkim efekcie, a nie z jednego genu.
Czynniki środowiskowe o udokumentowanym związku (choć nie zawsze przyczynowym) obejmują:
• otyłość lub nadwagę matki przed ciążą,
• palenie tytoniu i ekspozycję na acetaminofen w ciąży,
• zaburzenia nadciśnieniowe i stan przedrzucawkowy w ciąży,
• niektóre choroby atopowe w dzieciństwie.
Większość przypadków ADHD powstaje w wyniku interakcji wielu czynników genetycznych i środowiskowych działających we wczesnym okresie życia.
Wytyczne i metaanalizy sieciowe wskazują, że leczenie ADHD powinno być wielomodalne i dostosowane do wieku oraz nasilenia objawów. Leki psychostymulujące mają największą skuteczność w redukcji objawów rdzeniowych ADHD. Leki niestymulujące są skuteczne, choć zwykle w mniejszym stopniu. U dzieci poniżej 6. roku życia zaleca się jako leczenie pierwszego wyboru trening behawioralny rodziców. U dzieci starszych i młodzieży zaleca się łączenie farmakoterapii z interwencjami behawioralnymi i szkolnymi. U dorosłych terapia poznawczo-behawioralna (CBT) dostosowana do ADHD wykazuje skuteczność w redukcji objawów (szczególnie w ocenie klinicysty) oraz w poprawie funkcjonowania. Kombinacja farmakoterapii i interwencji behawioralnych/psychologicznych często daje lepsze rezultaty niż monoterapia.
ADHD bardzo często współwystępuje z innymi zaburzeniami: zaburzeniami opozycyjno-buntowniczymi, zaburzeniami zachowania, zaburzeniami lękowymi, depresją, zaburzeniami uczenia się oraz uzależnieniami. Nieleczone ADHD wiąże się z podwyższonym ryzykiem trudności edukacyjnych, problemów zawodowych, wypadków, problemów relacyjnych i obniżonej jakości życia. Wczesna, prawidłowa diagnoza oraz leczenie oparte na dowodach naukowych pozwalają istotnie zmniejszyć nasilenie objawów i poprawić funkcjonowanie w wielu obszarach życia.
ADHD jest dobrze zdefiniowanym zaburzeniem neurorozwojowym o silnym podłożu genetycznym i udokumentowanych czynnikach ryzyka środowiskowego. Diagnostyka opiera się na dokładnej ocenie klinicznej zgodnej z kryteriami DSM-5-TR lub ICD-11. Leczenie pierwszego wyboru obejmuje – w zależności od wieku – interwencje behawioralne, farmakoterapię (głównie stymulanty) oraz ich połączenie. Aktualna literatura naukowa potwierdza skuteczność tych podejść przy jednoczesnym podkreślaniu heterogeniczności zaburzenia i konieczności indywidualizacji terapii.
